HIỆU CHUẨN TỶ TRỌNG KẾ – KIỂM SOÁT SAI SỐ TRONG PHÉP ĐO KHỐI LƯỢNG RIÊNG
HIỆU CHUẨN TỶ TRỌNG KẾ – KIỂM SOÁT SAI SỐ TRONG PHÉP ĐO KHỐI LƯỢNG RIÊNG

Trong hoạt động sản xuất, thử nghiệm và kiểm soát chất lượng, việc xác định đặc tính của chất lỏng là yêu cầu quan trọng đối với nhiều ngành công nghiệp. Trong đó, tỷ trọng kế là dụng cụ đo được sử dụng phổ biến để xác định khối lượng riêng, tỷ trọng tương đối hoặc một số thông số liên quan đến nồng độ dung dịch. Tuy nhiên, kết quả đo chỉ có giá trị khi thiết bị duy trì được đặc tính đo lường phù hợp. Vì vậy, hiệu chuẩn tỷ trọng kế là nội dung cần được quan tâm nhằm kiểm soát sai số và nâng cao độ tin cậy của phép đo.

Tỷ trọng kế là gì?

Tỷ trọng kế, còn gọi là phù kế, là dụng cụ đo hoạt động dựa trên nguyên lý lực đẩy Archimedes, được sử dụng để xác định khối lượng riêng hoặc tỷ trọng tương đối của chất lỏng. Một số loại thiết bị được thiết kế với thang chia chuyên dụng nhằm xác định các thông số liên quan đến nồng độ như độ mặn, độ ngọt hoặc nồng độ cồn.

HIỆU CHUẨN TỶ TRỌNG KẾ – KIỂM SOÁT SAI SỐ TRONG PHÉP ĐO KHỐI LƯỢNG RIÊNG

Về cấu tạo, tỷ trọng kế thủy tinh thông thường gồm một ống thủy tinh rỗng, kín, có phần thân trên dạng hình trụ được chia vạch đo và phần bầu dưới phình rộng. Bên trong phần bầu thường chứa vật liệu tạo tải như chì hoặc vật liệu phù hợp khác, giúp thiết bị duy trì trạng thái nổi ổn định và phương thẳng đứng khi đặt trong chất lỏng.

Nguyên lý hoạt động của tỷ trọng kế dựa trên sự cân bằng giữa trọng lượng của thiết bị và lực đẩy của chất lỏng. Khi khối lượng riêng của môi trường thay đổi, độ sâu chìm của tỷ trọng kế cũng thay đổi tương ứng. Giá trị đo được xác định thông qua vị trí mặt thoáng chất lỏng giao với thang chia trên thân thiết bị.

Cần phân biệt khối lượng riêng và tỷ trọng tương đối. Khối lượng riêng biểu thị khối lượng của một đơn vị thể tích, thường được thể hiện bằng g/cm³ hoặc kg/m³. Trong khi đó, tỷ trọng tương đối là tỷ số giữa khối lượng riêng của chất lỏng và khối lượng riêng của chất tham chiếu tại các điều kiện nhiệt độ xác định. Ngoài ra, các thang đo độ mặn, độ ngọt và độ cồn là những thang đo chuyên dụng, không đồng nhất với hai đại lượng trên.

Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đo của tỷ trọng kế

Mặc dù có cấu tạo tương đối đơn giản, kết quả đo của tỷ trọng kế chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố vật lý. Việc nhận diện những yếu tố này giúp hạn chế sai lệch trong quá trình sử dụng và đánh giá đúng đặc tính đo lường của thiết bị.

Nhiệt độ của mẫu chất lỏng

Nhiệt độ là một trong những yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến kết quả đo. Khi nhiệt độ thay đổi, thể tích và khối lượng riêng của chất lỏng có thể thay đổi, làm biến đổi độ chìm của tỷ trọng kế.

Nhiều loại tỷ trọng kế sử dụng nhiệt độ tham chiếu 20 °C. Tuy nhiên, không phải tất cả thiết bị đều có cùng điều kiện tham chiếu. Việc đánh giá kết quả cần căn cứ vào thông số kỹ thuật được công bố cho từng loại thiết bị và điều kiện đo tương ứng.

Bọt khí và đặc tính của mẫu

Bọt khí bám trên bề mặt tỷ trọng kế có thể làm thay đổi lực đẩy tác dụng lên thiết bị, dẫn đến sai lệch giá trị chỉ thị. Ngoài ra, mẫu chất lỏng không đồng nhất, có tạp chất hoặc xuất hiện hiện tượng phân lớp cũng có thể làm giảm tính đại diện của kết quả đo.

Do đó, kỹ thuật lấy mẫu và tình trạng mẫu là những yếu tố cần được xem xét khi đánh giá độ tin cậy của phép đo.

Trạng thái nổi và tình trạng vật lý

Tỷ trọng kế cần duy trì trạng thái nổi tự do, thẳng đứng, không tiếp xúc với thành hoặc đáy dụng cụ chứa mẫu. Những tác động cơ học, hiện tượng nghiêng hoặc va chạm có thể làm ảnh hưởng đến trạng thái cân bằng của thiết bị.

Bên cạnh đó, các hư hỏng như nứt vỡ thân thủy tinh, biến dạng phần bầu hoặc sai lệch thang chia cũng cần được quan tâm vì có thể làm thay đổi đặc tính đo lường.

Vì sao cần hiệu chuẩn tỷ trọng kế?

Trong thực tế, tỷ trọng kế có thể xuất hiện sai lệch sau một thời gian sử dụng do tác động cơ học, thay đổi tình trạng vật lý hoặc các yếu tố ảnh hưởng đến đặc tính đo lường. Nếu không được đánh giá định kỳ, sai số của thiết bị có thể không được nhận diện kịp thời.

Hiệu chuẩn tỷ trọng kế nhằm xác định mối quan hệ giữa giá trị chỉ thị của thiết bị và giá trị tham chiếu tại các điểm đo được xem xét. Kết quả hiệu chuẩn cung cấp thông tin về sai số chỉ thị và độ không đảm bảo đo, làm cơ sở đánh giá khả năng đáp ứng của thiết bị đối với mục đích sử dụng.

Thông qua kết quả hiệu chuẩn, đơn vị sử dụng có thể:

  • Xác định mức sai lệch giữa giá trị chỉ thị và giá trị tham chiếu.

  • Đánh giá đặc tính đo lường tại các điểm đo được hiệu chuẩn.

  • Xem xét khả năng đáp ứng giới hạn sai số theo yêu cầu kỹ thuật.

  • Theo dõi sự thay đổi đặc tính đo lường qua các kỳ hiệu chuẩn.

  • Cung cấp căn cứ kỹ thuật phục vụ công tác kiểm soát chất lượng.

Cần lưu ý, hiệu chuẩn không đồng nghĩa với điều chỉnh thiết bị hoặc mặc nhiên xác nhận thiết bị đạt yêu cầu sử dụng. Việc kết luận sự phù hợp cần dựa trên kết quả hiệu chuẩn, giới hạn sai số cho phép và tiêu chí đánh giá do đơn vị sử dụng xác định.

Ứng dụng của tỷ trọng kế trong các ngành công nghiệp

Tùy theo loại thiết bị và thang đo, tỷ trọng kế được sử dụng trong nhiều lĩnh vực với các mục đích khác nhau.

  • Ngành hóa chất: Xác định khối lượng riêng hoặc tỷ trọng tương đối của dung dịch, hỗ trợ kiểm soát đặc tính nguyên liệu và thành phần trong quá trình sản xuất.

  • Ngành dầu khí: Đánh giá khối lượng riêng của nhiên liệu và sản phẩm dầu mỏ, phục vụ công tác kiểm soát chất lượng theo yêu cầu kỹ thuật.

  • Ngành thực phẩm và đồ uống: Sử dụng các loại tỷ trọng kế chuyên dụng để xác định độ ngọt hoặc hàm lượng chất hòa tan trong dung dịch.

  • Ngành sản xuất đồ uống có cồn: Hỗ trợ xác định nồng độ cồn bằng thiết bị có thang đo phù hợp với điều kiện tham chiếu quy định.

  • Phòng thí nghiệm: Phục vụ các phép đo xác định khối lượng riêng và tỷ trọng tương đối, góp phần cung cấp dữ liệu cho hoạt động thử nghiệm và đánh giá mẫu.

Việc lựa chọn đúng loại tỷ trọng kế có ý nghĩa quan trọng, bởi mỗi thang đo được thiết kế theo những đặc tính và điều kiện sử dụng nhất định. Không nên sử dụng thay thế các loại tỷ trọng kế chuyên dụng khi chưa xem xét khả năng đáp ứng yêu cầu đo lường.

Hiệu chuẩn tỷ trọng kế tại SMETEST

Hiệu chuẩn là một phần quan trọng trong hoạt động quản lý phương tiện đo, giúp đơn vị sử dụng có thông tin khách quan về đặc tính đo lường của thiết bị. Đối với tỷ trọng kế, kết quả hiệu chuẩn là cơ sở để xem xét sai số, độ không đảm bảo đo và khả năng đáp ứng yêu cầu của phép đo trong thực tế.

Tại SMETEST, hoạt động hiệu chuẩn được định hướng theo các yêu cầu của hệ thống quản lý phòng thí nghiệm phù hợp ISO/IEC 17025:2017, chú trọng tính liên kết chuẩn đo lường và độ tin cậy của kết quả.

Việc xem xét yêu cầu hiệu chuẩn cần căn cứ vào loại tỷ trọng kế, phạm vi đo, đơn vị đo, nhiệt độ tham chiếu và mục đích sử dụng. Đây là những thông tin cần thiết để xác định yêu cầu kỹ thuật phù hợp với từng thiết bị.

Doanh nghiệp và phòng thí nghiệm nên quan tâm đến tình trạng hiệu chuẩn của tỷ trọng kế, đặc biệt khi kết quả đo được sử dụng làm căn cứ kiểm soát nguyên liệu, đánh giá chất lượng sản phẩm hoặc phục vụ các hoạt động thử nghiệm.

Liên hệ SMETEST để được tư vấn về dịch vụ hiệu chuẩn tỷ trọng kế và các yêu cầu kỹ thuật liên quan, phù hợp với nhu cầu đo lường của đơn vị.

zalo-img.png
0973409555